AB’nin Göç ve İltica Paktı Haziran 2026’da uygulanmaya başladı ve tarama, iltica usulleri ile Birlik genelinde sorumluluk paylaşımı için daha bütünleşik bir çerçeve oluşturdu. Türkiye bu sistemin dışında kalıyor. Ancak Doğu Akdeniz rotasındaki konumu, Pakt’ın tanıdık bir dengesizliği daha da derinleştirebileceği anlamına geliyor: Türkiye’nin stratejik önemi artabilir, ancak bu, kendisini etkileyen politikalar üzerinde mutlaka daha fazla söz sahibi olacağı anlamına gelmeyebilir.

1. Türkiye AB için daha önemli hale gelebilir

Pakt, özellikle sınır yönetimi, geri dönüşler, geri kabul, göçmen kaçakçılığıyla mücadele ve yasal göç konularında üçüncü ülkelerle iş birliğine daha fazla ağırlık veriyor. Türkiye bu alanların çoğunda zaten merkezi bir rol oynuyor. Yeni çerçeve uygulandıkça bu durum, Türkiye’nin Brüksel nezdindeki stratejik değerini artırabilir.

2. Daha büyük önem, daha fazla etki anlamına gelmiyor

Pakt kapsamında alınan kararlar Doğu Akdeniz rotasında doğrudan sonuçlar doğurabilecek olsa da Türkiye, AB’nin iç karar alma ve dayanışma mekanizmalarının dışında kalıyor. Ortaya çıkan tablo, eski bir sorunun yeni biçimi. Türkiye’den daha fazla sorumluluk üstlenmesi beklenebilir; buna karşın bu iş birliğini şekillendiren kurallar üzerinde söz hakkı sınırlı kalabilir.

3. İlişki daha da pazarlık odaklı hale gelebilir

Daha yakın iş birliği mali destek, teknik yardım ve yeni yasal hareketlilik olanakları sağlayabilir. Ancak daha geniş siyasi meseleler çözümsüz kalırken AB-Türkiye ilişkilerinin sınır kontrolü, geri dönüşler ve göç yönetimi etrafında daha da daralması riskini de taşıyor. İlişkinin daha sürdürülebilir hale gelmesi için yalnızca geri dönüşler ve sınır kontrolü etrafında şekillenmemesi gerekiyor. Mültecilerin korunması, yasal hareketlilik ve sorumluluğun daha adil paylaşılması da uzlaşmanın parçası olmalı.

ÖNEMLİ TARİHLER

  • 18 Mart 2016 — AB ve Türkiye, düzensiz göçü azaltmak ve geri dönüş ile mülteci desteği alanlarındaki iş birliğini güçlendirmek üzere bir çerçeve üzerinde uzlaştı.
  • 14 Mayıs 2024 — Avrupa Birliği Konseyi, Göç ve İltica Paktı’nı resmen kabul etti.
  • 29 Ocak 2026 — Avrupa Komisyonu; göç diplomasisi, geri dönüşler ve yasal hareketliliği öne çıkaran yeni Avrupa İltica ve Göç Yönetimi Stratejisi’ni açıkladı.
  • 12 Haziran 2026 — Pakt’ın yeni kuralları AB genelinde uygulanmaya başladı.